PHÁP LUẬT TRÊN KHÔNG GIAN SỐ – NÂNG CAO NHẬN THỨC, TRÁCH NHIỆM CỦA NGƯỜI DÂN TRONG THỜI ĐẠI CHUYỂN ĐỔI SỐ
Trong bối cảnh khoa học, công nghệ và chuyển đổi số phát triển mạnh mẽ, không gian mạng ngày càng trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống xã hội. Việc sử dụng điện thoại thông minh, mạng xã hội, các ứng dụng thanh toán điện tử, dịch vụ công trực tuyến và nền tảng số đã mang lại nhiều tiện ích thiết thực, giúp người dân tiết kiệm thời gian, chi phí, nâng cao hiệu quả trong học tập, lao động, sản xuất và giao dịch hành chính. Tuy nhiên, bên cạnh những lợi ích đó, môi trường số cũng tiềm ẩn nhiều nguy cơ, thách thức liên quan đến an toàn thông tin, bảo vệ dữ liệu cá nhân và các hành vi vi phạm pháp luật trên không gian mạng.
Chuyển đổi số không đơn thuần là việc ứng dụng công nghệ vào các hoạt động thường ngày mà còn đòi hỏi mỗi cá nhân phải nâng cao nhận thức, hiểu biết pháp luật và trách nhiệm khi tham gia môi trường số. Mỗi người dân cần trang bị cho mình những kiến thức, kỹ năng cần thiết để sử dụng công nghệ đúng mục đích, đúng quy định, đồng thời biết tự bảo vệ bản thân, gia đình và cộng đồng trước những rủi ro phát sinh từ môi trường mạng.
1. Nâng cao ý thức chấp hành pháp luật khi tham gia không gian mạng
Không gian mạng không phải là môi trường nằm ngoài sự điều chỉnh của pháp luật. Mọi hành vi đăng tải, chia sẻ, bình luận, trao đổi thông tin trên mạng xã hội đều cần được thực hiện có trách nhiệm và tuân thủ quy định pháp luật. Người sử dụng mạng xã hội cần chủ động kiểm tra, xác minh tính chính xác của thông tin trước khi chia sẻ; không đăng tải, phát tán thông tin sai sự thật, thông tin xuyên tạc, xúc phạm danh dự, nhân phẩm của tổ chức, cá nhân hoặc các nội dung vi phạm pháp luật.
Đặc biệt, cần nâng cao ý thức trách nhiệm khi tham gia các hội, nhóm trên mạng xã hội, không tiếp tay lan truyền những thông tin chưa được kiểm chứng, không sử dụng tài khoản cá nhân để thực hiện hành vi lừa đảo, giả mạo hoặc gây ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của người khác. Mỗi người dân cần xây dựng văn hóa ứng xử văn minh, lịch sự, tôn trọng pháp luật trên môi trường số, góp phần tạo dựng không gian mạng an toàn, lành mạnh và tích cực.
2. Chủ động bảo vệ dữ liệu cá nhân và thông tin trên môi trường số
Trong quá trình sử dụng các nền tảng số, người dân thường xuyên cung cấp những thông tin như họ tên, ngày tháng năm sinh, số định danh cá nhân, địa chỉ, số điện thoại, tài khoản ngân hàng và các dữ liệu cá nhân khác. Đây là những thông tin cần được bảo vệ nhằm tránh nguy cơ bị thu thập, sử dụng trái phép hoặc lợi dụng để thực hiện hành vi vi phạm pháp luật.
Mỗi người dân cần nâng cao cảnh giác, không tùy tiện cung cấp hình ảnh căn cước công dân, giấy tờ tùy thân, thông tin tài khoản ngân hàng cho các cá nhân, tổ chức không rõ nguồn gốc; không truy cập vào các đường link lạ, không cài đặt ứng dụng không rõ nhà cung cấp. Đặc biệt, tuyệt đối không cung cấp mật khẩu, mã xác thực OTP, mã PIN hoặc thông tin đăng nhập tài khoản cho bất kỳ ai, kể cả người tự xưng là cán bộ cơ quan nhà nước, công an, ngân hàng hoặc nhân viên hỗ trợ kỹ thuật.
Việc bảo vệ dữ liệu cá nhân không chỉ là trách nhiệm của cơ quan quản lý mà còn là trách nhiệm của từng cá nhân trong quá trình tham gia chuyển đổi số. Mỗi người cần chủ động thiết lập mật khẩu an toàn, thường xuyên kiểm tra các thiết bị và tài khoản đang sử dụng, kịp thời thay đổi thông tin xác thực khi phát hiện dấu hiệu bất thường.
3. Cảnh giác với các thủ đoạn lừa đảo trên không gian mạng
Cùng với sự phát triển của công nghệ, các đối tượng xấu ngày càng sử dụng nhiều thủ đoạn tinh vi để lừa đảo, chiếm đoạt tài sản. Một số hình thức phổ biến hiện nay gồm: giả danh cơ quan công an yêu cầu cập nhật thông tin căn cước công dân; giả danh cán bộ thuế, bảo hiểm xã hội, cơ quan nhà nước để hướng dẫn cài đặt ứng dụng; gửi tin nhắn thông báo trúng thưởng, nhận quà, nhận tiền hỗ trợ; giả mạo nhân viên ngân hàng yêu cầu cung cấp mã OTP; sử dụng tài khoản mạng xã hội giả danh người thân, bạn bè để vay tiền hoặc yêu cầu chuyển khoản.
Trước những thủ đoạn trên, người dân cần ghi nhớ nguyên tắc: không vội tin, không vội làm theo, không cung cấp thông tin cá nhân và không chuyển tiền khi chưa xác minh rõ danh tính, mục đích của người yêu cầu. Khi nhận được cuộc gọi hoặc tin nhắn có dấu hiệu đáng ngờ, cần chủ động liên hệ trực tiếp với cơ quan, tổ chức có liên quan thông qua số điện thoại và kênh thông tin chính thức để kiểm tra.
Khi phát hiện hành vi có dấu hiệu lừa đảo hoặc bị chiếm đoạt tài sản, người dân cần nhanh chóng liên hệ ngân hàng để đề nghị hỗ trợ xử lý giao dịch và thông báo cho cơ quan Công an nơi gần nhất để được tiếp nhận, hướng dẫn giải quyết theo quy định pháp luật.
4. Tích cực sử dụng dịch vụ công trực tuyến và các tiện ích số
Chuyển đổi số trong hoạt động của cơ quan nhà nước hướng đến mục tiêu xây dựng nền hành chính hiện đại, công khai, minh bạch, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ. Việc sử dụng dịch vụ công trực tuyến giúp người dân có thể thực hiện nhiều thủ tục hành chính thông qua môi trường mạng mà không phải trực tiếp đến cơ quan nhà nước nhiều lần.
Người dân cần chủ động tìm hiểu, sử dụng Cổng Dịch vụ công quốc gia, ứng dụng định danh điện tử VNeID và các nền tảng số chính thức để thực hiện những thủ tục hành chính đủ điều kiện cung cấp trực tuyến; tra cứu tình trạng hồ sơ, nhận kết quả giải quyết và tiếp cận các tiện ích phục vụ đời sống.
Bên cạnh đó, cần tích cực phối hợp với cán bộ, công chức tại Bộ phận Tiếp nhận và Trả kết quả, các tổ chức đoàn thể và Tổ Công nghệ số cộng đồng để được hướng dẫn sử dụng các nền tảng số. Đối với người cao tuổi, người chưa thành thạo thiết bị thông minh hoặc người gặp khó khăn trong tiếp cận công nghệ, cần phát huy tinh thần hỗ trợ, hướng dẫn tận tình, bảo đảm mọi người dân đều có cơ hội tiếp cận và thụ hưởng những lợi ích do chuyển đổi số mang lại.
5. Phát huy trách nhiệm của mỗi người dân trong xây dựng xã hội số văn minh
Để chuyển đổi số thực sự đi vào cuộc sống, mỗi người dân cần chủ động thay đổi nhận thức, hình thành thói quen sử dụng công nghệ trong học tập, lao động, sản xuất, kinh doanh và giải quyết các công việc hằng ngày. Việc thường xuyên cập nhật kiến thức pháp luật, tham gia các hoạt động tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật trên nền tảng số sẽ giúp người dân nâng cao hiểu biết, phòng ngừa các hành vi vi phạm và bảo vệ tốt hơn quyền, lợi ích hợp pháp của mình.
Các hộ gia đình cần quan tâm hướng dẫn con em sử dụng Internet an toàn, lành mạnh; giáo dục ý thức tôn trọng pháp luật, không tham gia các hoạt động vi phạm trên mạng xã hội. Các tổ chức, cá nhân kinh doanh cần thực hiện đúng quy định pháp luật trong hoạt động thương mại điện tử, quảng cáo, thanh toán điện tử và bảo vệ thông tin khách hàng.
Đối với cán bộ, công chức, viên chức và các tổ chức đoàn thể ở địa phương, cần tiếp tục phát huy vai trò tiên phong trong ứng dụng công nghệ số, chủ động tuyên truyền, hướng dẫn người dân tiếp cận thông tin pháp luật chính thống, sử dụng dịch vụ công trực tuyến và nâng cao kỹ năng bảo đảm an toàn thông tin.
THÔNG ĐIỆP TUYÊN TRUYỀN ĐẾN TOÀN THỂ NHÂN DÂN
Chuyển đổi số là cơ hội để mỗi người dân tiếp cận tri thức, nâng cao chất lượng cuộc sống và thực hiện quyền, nghĩa vụ công dân một cách thuận lợi hơn. Tuy nhiên, để tận dụng hiệu quả những lợi ích đó, mỗi người cần chủ động học tập, tìm hiểu pháp luật, nâng cao kỹ năng số và ý thức tự bảo vệ mình trên không gian mạng.
Hãy thực hiện tốt phương châm:
- Không chia sẻ thông tin chưa được kiểm chứng.
- Không cung cấp mật khẩu, mã OTP và dữ liệu cá nhân cho người lạ.
- Không truy cập đường link, cài đặt ứng dụng không rõ nguồn gốc.
- Chủ động sử dụng dịch vụ công trực tuyến và các nền tảng số chính thống.
- Tích cực tìm hiểu pháp luật, nâng cao kiến thức và kỹ năng số.
- Có trách nhiệm xây dựng môi trường mạng an toàn, văn minh và lành mạnh.
Mỗi người dân là một tuyên truyền viên pháp luật, mỗi tài khoản mạng xã hội là một kênh lan tỏa thông tin tích cực, mỗi hành động đúng pháp luật là một đóng góp thiết thực cho cộng đồng.
Hiểu biết pháp luật để tự bảo vệ mình – Làm chủ công nghệ để phát triển bản thân – Sử dụng không gian mạng có trách nhiệm để xây dựng xã hội số văn minh, an toàn và bền vững!







